Dwaling: wanneer je een contract kunt terugdraaien door verkeerde informatie

Je koopt een tweedehands bestelbus voor je bedrijf. De verkoper vertelt dat de motor net gereviseerd is en dat de bus altijd goed is onderhouden. Een week later blijkt de motor op sterven na dood. Had je dit geweten, dan had je de bus nooit gekocht, of in elk geval niet voor die prijs. Kun je hier nog iets tegen doen? In veel gevallen wel. Dit is een klassiek geval van dwaling.

Wat regelt artikel 6:228 BW?

Artikel 6:228 BW gaat over overeenkomsten die tot stand komen doordat je een verkeerd beeld had van de werkelijkheid. Juridisch heet dat een onjuiste voorstelling van zaken. Als die verkeerde voorstelling bepalend was voor je beslissing om het contract te sluiten, kan de overeenkomst vernietigbaar zijn. Dat betekent dat je hem kunt terugdraaien alsof hij er nooit is geweest.

Niet elke misvatting telt. De wet noemt drie situaties waarin dwaling tot vernietiging kan leiden:

• Onjuiste inlichtingen. De andere partij heeft je verkeerde informatie gegeven, zoals in het voorbeeld van de bus. Je mocht op die informatie afgaan.
• Verzwijgen. De andere partij wist iets belangrijks, maar heeft dat niet verteld terwijl hij dat wel had moeten doen. Er rustte dus een mededelingsplicht op hem.
• Wederzijdse dwaling. Jullie gingen allebei uit van dezelfde verkeerde veronderstelling.

In al deze gevallen geldt bovendien dat je bij een juiste voorstelling van zaken het contract niet, of niet op dezelfde voorwaarden, zou hebben gesloten. Die verkeerde voorstelling moet dus echt doorslaggevend zijn geweest.

Dwaling is niet hetzelfde als een miskoop

Belangrijk om te weten: dwaling geldt niet voor toekomstige omstandigheden. Als je verwacht dat je nieuwe machine je omzet zal verdubbelen en dat valt tegen, is dat geen dwaling. Het gaat om een verkeerd beeld van de situatie op het moment van sluiten van de overeenkomst.

Ook geldt: je hebt een eigen onderzoeksplicht. Van een ondernemer wordt verwacht dat hij zelf redelijk oplet en vragen stelt. Als je iets makkelijk had kunnen controleren maar dat naliet, kun je je later moeilijker op dwaling beroepen. Tegelijk mag je in veel gevallen afgaan op wat de ander je uitdrukkelijk vertelt. De mededelingsplicht van de verkoper weegt meestal zwaarder dan jouw onderzoeksplicht.

Wat kun je doen bij dwaling?

Slaagt een beroep op dwaling, dan kun je de overeenkomst vernietigen. Alles wat is uitgewisseld moet dan worden teruggedraaid: jij geeft de bus terug, de verkoper betaalt het aankoopbedrag terug. Soms is volledige vernietiging niet nodig of niet wenselijk. Dan kan de rechter de gevolgen van de overeenkomst aanpassen, bijvoorbeeld door de prijs te verlagen zodat het nadeel wordt weggenomen.

Waar moet je op letten?

• Leg toezeggingen vast. Mondelinge beloftes over eigenschappen of onderhoud zijn later lastig te bewijzen. Vraag om schriftelijke bevestiging van wat voor jou belangrijk is, bijvoorbeeld in de koopovereenkomst of per e-mail. Zo kun je aantonen dat je op die informatie bent afgegaan.
• Doe zelf redelijk onderzoek. Stel gerichte vragen en controleer wat je eenvoudig kunt controleren. Kun je iets zelf makkelijk nagaan, dan verzwakt dat je positie als het later tegenvalt. Bewaar ook de vragen die je hebt gesteld en de antwoorden die je kreeg.
• Kom op tijd in actie. Als je ontdekt dat je bent misleid of verkeerd bent voorgelicht, wacht dan niet te lang. Meld je klacht schriftelijk bij de andere partij en geef duidelijk aan dat je je op dwaling beroept. Blijf je gewoon doorgaan met de overeenkomst, dan wek je de indruk dat je ermee akkoord bent.

Dwaling is een sterk middel om onder een contract uit te komen dat op verkeerde informatie berust. Maar het staat of valt met wat je kunt aantonen. Goede vastlegging vooraf maakt het verschil.

Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie? Scan je contract gratis — en als het advies moet worden, tekent er een jurist.