Onvoorziene omstandigheden: wanneer mag de rechter je contract aanpassen?

Je hebt voor je bedrijf een langlopend huurcontract getekend voor een bedrijfspand. Alles klopte: de prijs, de looptijd, de locatie. Maar dan gebeurt er iets waar niemand rekening mee hield. Een plotselinge crisis legt je hele branche stil, of een overheidsmaatregel maakt je bedrijfsvoering ineens onmogelijk. Je zit vast aan afspraken die door de veranderde situatie compleet uit balans zijn geraakt. Moet je die afspraken dan gewoon blijven nakomen, alsof er niets is gebeurd?

Wat regelt artikel 6:258 BW?

In beginsel geldt: afspraak is afspraak. Een contract kun je niet zomaar openbreken omdat het je slecht uitkomt. Maar er is een uitzondering. Artikel 6:258 van het Burgerlijk Wetboek geeft de rechter de bevoegdheid om een overeenkomst te wijzigen of geheel of gedeeltelijk te ontbinden als er onvoorziene omstandigheden zijn.

Het gaat dan niet om zomaar tegenvallers. De wet stelt een stevige eis: de omstandigheden moeten zó ingrijpend zijn dat je wederpartij naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid geen ongewijzigde instandhouding van het contract mag verwachten. Met andere woorden: het moet echt onredelijk zijn om je aan de oude afspraken te houden.

Wat betekent 'onvoorzien' precies?

Hier zit vaak het misverstand. 'Onvoorzien' betekent niet dat de omstandigheid onvoorspelbaar of onverwacht moet zijn geweest. Het gaat erom of de partijen die situatie in hun contract hebben verdisconteerd. Oftewel: hebben jullie bij het sluiten van de overeenkomst, uitdrukkelijk of stilzwijgend, al rekening gehouden met deze mogelijkheid?

Staat er in je contract bijvoorbeeld een regeling voor het geval bepaalde risico's zich voordoen, dan zijn die omstandigheden dus wél verdisconteerd. Je kunt je er dan later niet op beroepen als 'onvoorzien'. De rechter kijkt naar wat jullie samen hebben afgesproken en wat redelijkerwijs binnen de afspraken viel.

Wat kan de rechter doen?

Als aan de eisen is voldaan, heeft de rechter twee mogelijkheden. Hij kan de overeenkomst aanpassen, bijvoorbeeld door de prijs te verlagen of de looptijd te verkorten. Of hij kan de overeenkomst ontbinden, geheel of voor een deel. De rechter kan daarbij ook voorwaarden stellen, zodat de gevolgen eerlijk over beide partijen worden verdeeld.

Belangrijk: het is de rechter die dit doet, niet jijzelf. Je kunt niet eenzijdig besluiten je niet meer aan het contract te houden en je dan achteraf beroepen op onvoorziene omstandigheden. Je zult naar de rechter moeten stappen om de wijziging of ontbinding uit te spreken.

Hoge drempel

Wees je ervan bewust dat rechters hier terughoudend mee omgaan. Contracten moeten in principe worden nagekomen, want dat is waar het rechtsverkeer op draait. Een beroep op onvoorziene omstandigheden slaagt alleen in uitzonderlijke gevallen, waarin echt sprake is van een verstoring van het evenwicht die niemand redelijkerwijs op de koper of verkoper mag afwentelen.

Waar let je op als ondernemer?

• Regel risico's vooraf in je contract. Neem bij langlopende overeenkomsten een clausule op voor onverwachte situaties, bijvoorbeeld over prijsaanpassing of tussentijdse beëindiging. Wat je zelf regelt, valt niet meer onder 'onvoorzien'.
• Blijf nakomen tot er een uitspraak is. Stop niet zomaar met betalen of leveren in de veronderstelling dat je een geldig beroep hebt. Zolang de rechter het contract niet heeft gewijzigd, gelden de oude afspraken en riskeer je zelf wanprestatie.
• Zoek eerst het gesprek met je wederpartij. Een procedure kost tijd en geld, en de uitkomst is onzeker gezien de hoge drempel. Een onderlinge herziening van de afspraken is vaak sneller en goedkoper dan naar de rechter stappen.

Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie? Scan je contract gratis — en als het advies moet worden, tekent er een jurist.