Overmacht: wanneer een tekortkoming je niet wordt aangerekend

Je hebt een levering beloofd voor het einde van de maand, maar je toeleverancier laat je zitten en een brand in je magazijn maakt alles nog erger. De klant staat aan de telefoon en eist nakoming of schadevergoeding. Kun je hier iets tegen doen? Of moet je gewoon betalen voor iets waar je niets aan kon doen? Dit is precies het soort situatie waar het begrip overmacht over gaat.

Wat regelt artikel 6:75 BW?

Als je een afspraak niet nakomt, is er sprake van een tekortkoming. De hoofdregel is dat je dan aansprakelijk kunt zijn: de andere partij kan schadevergoeding vorderen of de overeenkomst ontbinden. Maar dat geldt alleen als de tekortkoming je kan worden toegerekend.

Artikel 6:75 BW zegt het zo: een tekortkoming kan de schuldenaar niet worden toegerekend als deze niet aan zijn schuld te wijten is, én ook niet voor zijn rekening komt op grond van de wet, een rechtshandeling of de in het verkeer geldende opvattingen. Kort gezegd: bij overmacht hoef je niet op te draaien voor het feit dat je je afspraak niet bent nagekomen.

Twee vragen die je moet stellen

Om te bepalen of er sprake is van overmacht, draait het om twee dingen.

• Is er schuld? Kon je er echt niets aan doen? Als je zelf slordig bent geweest, te laat hebt besteld of een risico hebt genomen dat je had kunnen vermijden, is er schuld en dus geen overmacht.
• Komt het voor jouw rekening? Ook zonder schuld kan iets toch jouw risico zijn. De wet, de afspraken die je hebt gemaakt of wat in jouw branche gebruikelijk is, kunnen bepalen dat het probleem voor jouw rekening komt.

Beide vragen moeten in jouw voordeel worden beantwoord. Geen schuld én niet voor jouw rekening: pas dan is er overmacht.

Niet elke tegenslag is overmacht

Veel ondernemers denken te snel dat ze zich op overmacht kunnen beroepen. Dat een leverancier je in de steek laat, is bijvoorbeeld vaak wel jouw risico. Je hebt die leverancier zelf ingeschakeld, en je klant heeft daar niets mee te maken. In veel gevallen wordt zo'n probleem gezien als iets dat voor jouw rekening komt.

Ook geldgebrek is bijna nooit overmacht. Als je een rekening niet kunt betalen omdat je krap zit, is dat jouw risico. En omstandigheden die je van tevoren kon voorzien of waar je je tegen had kunnen indekken, tellen meestal ook niet mee. Overmacht is echt bedoeld voor situaties buiten jouw invloed die je redelijkerwijs niet kon voorkomen.

Wat betekent overmacht als je je erop kunt beroepen?

Slaagt je beroep op overmacht, dan hoef je geen schadevergoeding te betalen voor het niet nakomen. Let op: de andere partij kan de overeenkomst vaak nog wél ontbinden, ook al treft jou geen verwijt. Overmacht beschermt je dus tegen een schadeclaim, maar niet altijd tegen het einde van de afspraak.

Aandachtspunten voor jou als ondernemer

• Leg overmacht vast in je contracten en algemene voorwaarden. De wet geeft de basisregel, maar je mag zelf afspreken welke situaties als overmacht gelden en wat er dan gebeurt. Zo weet je vooraf waar je aan toe bent en voorkom je discussie achteraf.
• Verzamel bewijs zodra er iets misgaat. Wil je je op overmacht beroepen, dan moet je kunnen aantonen dat je er niets aan kon doen. Bewaar berichten, foto's, verklaringen en alles wat laat zien wat er precies is gebeurd.
• Denk na over je eigen risico's. Problemen bij je toeleveranciers of onderaannemers komen vaak voor jouw rekening. Maak daar duidelijke afspraken over, zowel met je klanten als met de partijen die jij inschakelt.

Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie? Scan je contract gratis — en als het advies moet worden, tekent er een jurist.