Het schadebeding in je contracten: wat art. 5.88 BW regelt

🇧🇪 Dit artikel is geschreven op Belgisch recht. De genoemde wetsartikelen en termijnen gelden zo niet in jouw land; de contractmodellen maken we voor jou wél naar het recht dat bovenaan staat ingesteld.

Je levert netjes op tijd, maar je klant betaalt de factuur niet. Of een leverancier komt zijn afspraken niet na en je moet zelf een dure oplossing zoeken. In veel contracten en factuurvoorwaarden staat dan een clausule die zegt: bij wanprestatie betaalt de andere partij een vast bedrag, bijvoorbeeld 10% van de factuur. Zo'n clausule heet een schadebeding. Maar mag je zomaar elk bedrag afspreken? En wat als de tegenpartij vindt dat het overdreven is? Dat regelt art. 5.88 van het Burgerlijk Wetboek.

Wat is een schadebeding?

Een schadebeding is een afspraak in je contract waarin je op voorhand vastlegt welke vergoeding de andere partij verschuldigd is als hij zijn verbintenis niet (correct) nakomt. Het gaat om een forfaitaire vergoeding: je spreekt een vast bedrag of een vast percentage af, zonder dat je achteraf nog moet bewijzen hoe groot je schade precies was.

Dat is het grote voordeel. Zonder schadebeding zou je bij een geschil moeten aantonen welke schade je concreet hebt geleden, en dat is vaak lastig en tijdrovend. Met een goed schadebeding weet iedereen op voorhand waar hij aan toe is. Je vindt zulke bedingen typisch in factuurvoorwaarden (denk aan het schadebeding bovenop verwijlintresten bij laattijdige betaling), maar evengoed in leverings-, huur- of samenwerkingsovereenkomsten.

De rechter kan matigen, zelfs ambtshalve

Hier zit de belangrijke nuance. Een schadebeding mag geen verkapte boete of afschrikmiddel worden dat volledig losstaat van de mogelijke schade. Daarom bepaalt art. 5.88 BW dat de rechter een schadebeding kan matigen wanneer het bedrag kennelijk onredelijk is.

Kennelijk onredelijk betekent dat de afgesproken vergoeding duidelijk niet in verhouding staat tot de schade die redelijkerwijs uit de wanprestatie kan volgen. De rechter kijkt dus of het bedrag nog een normale schadeloosstelling is, of eerder een straf.

Bijzonder aan deze regel: de rechter mag dit ambtshalve doen. Dat wil zeggen dat hij het beding kan matigen ook al vraagt de tegenpartij daar niet uitdrukkelijk om. Reken er dus niet op dat een overdreven clausule blijft staan enkel omdat je klant zich niet verdedigt.

Als de rechter matigt, mag hij het bedrag niet zomaar tot nul herleiden. De vergoeding wordt teruggebracht tot een redelijk niveau, maar de andere partij blijft wel iets verschuldigd. Een matiging is dus geen kwijtschelding.

Waarom dit voor jou als ondernemer telt

Een te hoog schadebeding geeft schijnzekerheid. Je denkt beschermd te zijn, maar als het bedrag buiten proportie is, riskeer je dat een rechter het terugschroeft. Dan hou je minder over dan gedacht en heb je bovendien tijd en kosten verloren aan de discussie. Een realistisch, goed onderbouwd schadebeding is uiteindelijk sterker dan een torenhoog bedrag dat toch niet standhoudt.

Concrete aandachtspunten

• Houd het bedrag redelijk en onderbouwbaar. Kies een percentage of bedrag dat een aannemelijke inschatting is van je werkelijke schade. Een gangbaar percentage bij laattijdige betaling houdt sneller stand dan een fors bedrag dat vooral afschrikt.
• Zorg dat je klant het beding kende en aanvaardde. Neem je schadebeding op in je algemene of factuurvoorwaarden en zorg dat die effectief van toepassing zijn: verwijs ernaar in je offerte of bestelbon en maak ze vooraf beschikbaar. Een beding dat pas op de factuur opduikt, is kwetsbaar.
• Wees consequent tussen partijen. Voorzie waar mogelijk een evenwichtig beding dat in beide richtingen werkt, zodat het niet enkel jouw tegenpartij treft. Een eenzijdig en overdreven zwaar beding loopt meer risico op matiging.

Neem je bestaande voorwaarden er eens bij en kijk of je schadebeding vandaag nog realistisch is. Een korte controle nu voorkomt discussies wanneer er echt iets misloopt.

Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie? Scan je contract gratis — en als het advies moet worden, tekent er een jurist.