Artikel 6:248 BW: wanneer redelijkheid en billijkheid een beding opzijzetten

Je hebt een leveringscontract getekend met een exoneratiebeding: bij schade is jouw aansprakelijkheid beperkt tot het factuurbedrag. Dan gaat er iets grondig mis — een fout in jouw dienstverlening veroorzaakt bij de klant schade die het factuurbedrag vele malen overstijgt. Jij wijst naar het beding, de klant stelt dat het niet redelijk is om je daarachter te verschuilen. Wie heeft er gelijk? Het antwoord zit in artikel 6:248 van het Burgerlijk Wetboek.

Wat regelt artikel 6:248 BW?

Dit artikel bepaalt twee dingen. Ten eerste: een overeenkomst heeft niet alleen de rechtsgevolgen die partijen hebben afgesproken, maar ook de gevolgen die voortvloeien uit de redelijkheid en billijkheid. Er kunnen dus verplichtingen ontstaan die nergens letterlijk in het contract staan, maar die naar de aard van de overeenkomst wel bij partijen horen.

Ten tweede — en dit is het deel waar de meeste ondernemers mee te maken krijgen — kan een regel die partijen wél hebben afgesproken buiten toepassing blijven als toepassing daarvan naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. Met andere woorden: zelfs een beding dat zwart-op-wit in het contract staat, kan opzij worden gezet als de uitkomst in de gegeven omstandigheden simpelweg niet door de beugel kan.

Een strenge maatstaf, geen vrijbrief

Belangrijk om te beseffen: deze regel is bedoeld als uitzondering, niet als achterdeur om elk vervelend beding te ontlopen. De rechter kijkt naar alle omstandigheden van het geval: hoe zwaar de fout is, welke partijen bij het contract betrokken waren, of er sprake was van opzet of grove schuld, en welke gevolgen toepassing van het beding zou hebben. Dit toetsingskader is uitgewerkt in het arrest Saladin/HBU, waarin de Hoge Raad de gezichtspunten formuleerde die bij deze afweging een rol spelen.

Voor exoneratiebedingen — clausules die aansprakelijkheid uitsluiten of beperken — is dit artikel de standaardtoets. Een exoneratie is op zichzelf gewoon toegestaan en vaak verstandig om financiële risico's te beheersen. Maar naarmate de fout ernstiger is, of naarmate de partij die zich erop beroept er zelf debet aan is, wordt de kans groter dat een rechter het beding buiten werking stelt.

Ook bij de uitleg van contractsbepalingen speelt deze maatstaf een rol. In het arrest Telfort/Scaramea bevestigde de Hoge Raad dat bij de uitleg van een overeenkomst niet alleen naar de taalkundige betekenis van de tekst wordt gekeken, maar ook naar wat partijen over en weer redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten — waarbij de redelijkheid en billijkheid als achtergrond meespeelt.

Aandachtspunten voor jouw onderneming

• Een exoneratiebeding is geen absolute garantie. Reken er niet blind op dat een beperking van aansprakelijkheid altijd standhoudt — bij grove nalatigheid of bewuste roekeloosheid loop je het risico dat de rechter het beding terzijde schuift.
• Formuleer bedingen zorgvuldig en evenwichtig. Hoe redelijker en beter onderbouwd een beperking is — bijvoorbeeld gekoppeld aan een verzekering of een reëel bedrag — hoe groter de kans dat deze in stand blijft.
• Let op de context van de overeenkomst. Wat redelijk is tussen twee grote bedrijven met eigen juridische afdelingen, kan onaanvaardbaar uitpakken tussen een professionele partij en een kleine ondernemer of consument. Houd daar rekening mee bij het opstellen van contracten.

Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Twijfel je over jouw situatie? Scan je contract gratis — en als het advies moet worden, tekent er een jurist.